Dụng thần trong bát tự: phù ức, điều hậu, thông quan, tòng cách và vì sao đây là phần tranh luận nhiều nhất
Trả lời ngắn: dụng thần là hành mà bát tự "cần dùng" để trở nên cân bằng; hành hỗ trợ dụng thần gọi là hỷ thần, hành làm hại dụng thần gọi là kỵ thần. Có bốn cách tìm phổ biến: phù ức (mạnh thì tiết bớt, yếu thì trợ thêm), điều hậu (sinh mùa lạnh cần ấm, mùa nóng cần mát), thông quan (hai hành đánh nhau thì dùng hành trung gian) và tòng cách (quá yếu thì theo thế mạnh). Các phương pháp có thể cho đáp án khác nhau, nên dụng thần là phần tranh luận nhiều nhất của bát tự.
Đây cũng là phần được dùng nhiều nhất trong thương mại: "dụng thần của bạn là Thủy, hãy đeo vật màu đen". Hiểu cơ chế giúp nghe những lời khuyên đó với mức tin vừa phải.
Phù ức: cân bằng mạnh yếu
Đây là phương pháp phổ biến nhất. Sau khi đánh giá nhật chủ mạnh hay yếu:
- Nhật chủ mạnh: dùng hành tiết khí (Thực thương), hành nhật chủ khắc (Tài) hoặc hành khắc nhật chủ (Quan sát) để giảm bớt.
- Nhật chủ yếu: dùng hành sinh nhật chủ (Ấn) hoặc cùng hành (Tỷ kiếp) để trợ thêm.
Điểm yếu của phương pháp nằm ngay bước đầu: nếu đánh giá mạnh yếu khác nhau thì dụng thần ngược hẳn nhau. Một tứ trụ "lưng chừng" có thể bị một thầy cho là thân vượng cần tiết, thầy khác cho là thân nhược cần sinh.
Điều hậu: cân bằng nóng lạnh
Phương pháp này gắn với sách Cùng Thông Bảo Giám. Người sinh tháng Hợi, Tý, Sửu, tức mùa đông, bát tự "lạnh", cần Hỏa sưởi ấm. Người sinh tháng Tỵ, Ngọ, Mùi, mùa hè, bát tự "nóng", cần Thủy làm mát. Sách này còn đưa ra dụng thần riêng cho từng nhật chủ trong từng tháng, tạo thành bảng 10 × 12 = 120 ô.
Điều hậu cho thấy rõ nguồn gốc khí hậu của ngũ hành: một hệ thống phát triển ở vùng có bốn mùa rõ rệt. Áp vào người sinh ở vùng nhiệt đới như Nam Bộ, nơi "mùa đông" vẫn nóng, là một câu hỏi mà sách cổ không trả lời, vì người viết không nghĩ tới.
Thông quan: hoà giải hai hành xung đột
Khi bát tự có hai hành mạnh ngang nhau và khắc nhau, ví dụ Kim và Mộc giằng co, phương pháp thông quan chọn hành nằm giữa trong vòng tương sinh: Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, nên Thủy là dụng thần thông quan. Ý tưởng là biến quan hệ khắc thành chuỗi sinh.
Đây là phương pháp có tính triết lý đẹp: không tiêu diệt bên nào, mà tìm cầu nối. Nhiều người đọc bát tự như di sản thích phương pháp này vì nó gần với cách giải quyết xung đột trong đời sống.
Tòng cách: thuận theo thế mạnh
Khi nhật chủ quá yếu, gần như không có gốc, các sách cho rằng không nên cố trợ giúp mà "tòng" theo hành chiếm ưu thế. Ví dụ nhật chủ yếu ớt giữa toàn Tài, gọi là tòng tài, dụng thần lại là Tài và hành sinh Tài. Ngược với phù ức hoàn toàn.
Ranh giới giữa "rất yếu nhưng vẫn phù được" và "quá yếu phải tòng" không có tiêu chí khách quan. Đây là chỗ hai thầy có thể cho hai dụng thần trái ngược nhau cho cùng một người.
Bốn phương pháp trong một bảng
| Phương pháp | Câu hỏi | Ví dụ | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Phù ức | Nhật chủ mạnh hay yếu? | Thân nhược dùng Ấn | Đánh giá mạnh yếu chủ quan |
| Điều hậu | Sinh mùa nào? | Sinh đông dùng Hỏa | Gắn khí hậu ôn đới |
| Thông quan | Có hai hành đánh nhau? | Kim Mộc giằng co dùng Thủy | Khó xác định khi nào là "giằng co" |
| Tòng cách | Nhật chủ có quá yếu? | Tòng tài, tòng sát | Ranh giới tòng hay không mơ hồ |
Thử với ví dụ: nhật chủ Quý sinh tháng Thân
Tứ trụ Ất Hợi, Giáp Thân, Quý Mùi, Canh Thân. Theo phù ức: Quý được lệnh mùa thu, có Ấn Canh, có gốc Nhâm trong Hợi và Thân, nhưng bị Giáp Ất tiết và Kỷ trong Mùi khắc. Thầy nghiêng về "thân mạnh" sẽ chọn Mộc hoặc Hỏa; thầy nghiêng về "trung hoà" có thể chọn khác. Theo điều hậu: sinh đầu thu, khí trời chưa lạnh, điều hậu không phải ưu tiên. Ví dụ này cho thấy dụng thần không phải kết quả tính toán duy nhất, mà là kết luận của một chuỗi đánh giá.
Nghe lời khuyên "bổ dụng thần" thế nào
Lời khuyên phổ biến: dụng thần là Thủy thì mặc màu đen xanh dương, chọn hướng Bắc, chọn nghề liên quan đến nước, đeo đá màu tối. Vài điều cần biết:
- Việc gán màu, hướng, nghề cho ngũ hành là quy ước biểu tượng, không có bằng chứng tác động lên đời người.
- Nếu hai thầy cho hai dụng thần khác nhau, đeo theo người nào cũng chỉ là chọn một quy ước.
- Không đổi nghề, đổi nhà, hay vay tiền mua vật phẩm đắt chỉ vì dụng thần. Quyết định tài chính nên tự lập kế hoạch.
- Dụng thần không thay thuốc. Ai được khuyên "thiếu Hỏa nên tim yếu" cần đi khám bác sĩ tim mạch.
Nếu một món trang sức màu hợp dụng thần làm mình thấy vui và tự tin, thì niềm vui đó là thật; đeo như vậy là lựa chọn cá nhân hợp lý. Có thể tham khảo mục đá hộ mệnh của Vật Phẩm Phong Thủy, nhưng nên chọn theo sở thích và ngân sách, không theo lời giục "phải đeo ngay mới giải được".