Đại vận và lưu niên trong bát tự: cách xếp vận mười năm, tính tuổi khởi vận và đọc thời gian cho đúng mức
Trả lời ngắn: đại vận là chuỗi trụ can chi, mỗi trụ cai quản khoảng mười năm, bắt đầu từ trụ tháng rồi đi thuận hoặc nghịch trong vòng sáu mươi. Nam sinh năm can dương và nữ sinh năm can âm thì đi thuận; nam sinh năm can âm và nữ sinh năm can dương thì đi nghịch. Tuổi khởi vận tính bằng số ngày từ lúc sinh đến ngày giao tiết gần nhất theo chiều đi, ba ngày quy ra một năm. Lưu niên là can chi của từng năm, đặt chồng lên đại vận.
Đại vận là cách bát tự đưa yếu tố thời gian vào. Bài này giải thích cách xếp, làm một ví dụ, và bàn cách đọc vận để không biến nó thành lịch hẹn tai hoạ.
Thuận hay nghịch: quy tắc dương nam âm nữ
| Năm can dương (Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm) | Năm can âm (Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý) | |
|---|---|---|
| Nam | Thuận | Nghịch |
| Nữ | Nghịch | Thuận |
Quy tắc này dựa trên quan niệm âm dương: dương thuận, âm nghịch, nam thuộc dương, nữ thuộc âm. Khi giới tính và năm sinh "cùng tính" thì thuận, "khác tính" thì nghịch. Đây là quy ước của hệ thống, không có lý do thực nghiệm nào. Với người không xác định theo hai giới, các sách cổ không bàn tới; người luận hôm nay phải tự đưa ra quy ước.
Xếp các trụ đại vận
Lấy trụ tháng làm gốc, rồi đi thuận hoặc nghịch từng bước trong vòng sáu mươi. Ví dụ tứ trụ Ất Hợi, Giáp Thân, Quý Mùi, Canh Thân. Năm Ất là can âm.
- Nếu là nam: âm nam đi nghịch. Đại vận lần lượt Quý Mùi, Nhâm Ngọ, Tân Tỵ, Canh Thìn, Kỷ Mão, Mậu Dần...
- Nếu là nữ: âm nữ đi thuận. Đại vận lần lượt Ất Dậu, Bính Tuất, Đinh Hợi, Mậu Tý, Kỷ Sửu, Canh Dần...
Cùng tám chữ, hai giới tính cho hai chuỗi vận hoàn toàn khác nhau. Đây là chỗ duy nhất trong bát tự mà giới tính thay đổi kết quả tính toán.
Tính tuổi khởi vận
Phép tính truyền thống:
- Nếu đi thuận, đếm số ngày từ lúc sinh đến ngày giao tiết kế tiếp. Nếu đi nghịch, đếm ngược về ngày giao tiết vừa qua.
- Chia số ngày cho 3, được số năm. Dư một ngày quy ra bốn tháng.
- Đó là tuổi bắt đầu đại vận thứ nhất. Trước tuổi đó, người ta thường nói đang ở "tiểu vận" hoặc dùng trụ tháng.
Với ví dụ sinh 20/8: nếu là nam, đếm ngược về Lập thu khoảng 8/8, chừng 12 ngày, quy ra khoảng 4 năm. Nếu là nữ, đếm tới Bạch lộ khoảng 8/9, chừng 19 ngày, quy ra khoảng 6 năm 4 tháng. Con số chính xác phụ thuộc giờ giao tiết, nên cần bảng tiết khí có giờ.
Vì sao ba ngày là một năm? Một tháng tiết dài khoảng 30 ngày ứng với mười năm đại vận, nên mỗi ba ngày ứng một năm. Đây là phép tỷ lệ, không phải quan sát.
Lưu niên: lớp thời gian thứ hai
Mỗi năm có một trụ can chi riêng, tính từ Lập xuân. Người luận xét quan hệ giữa trụ năm lưu niên với tứ trụ gốc và đại vận đang chạy: có xung, có hợp, có sinh khắc gì với dụng thần. Ví dụ lưu niên có chi xung chi ngày thì sách thường nói về biến động trong nhà, quan hệ gần.
Cần nhớ rằng lưu niên giống nhau cho mọi người. Năm Dần thì ai có chi Thân trong tứ trụ đều gặp Dần Thân xung; đó là khoảng một phần đáng kể dân số. Một lời "năm nay xung tuổi" vì thế không phải điều riêng của ai.
Giao vận và những lời đồn đáng sợ
Dân gian hay nói "năm giao vận dễ có biến", và một số thầy khuyên làm lễ lúc đổi vận. Thời điểm đổi vận chỉ là một mốc trong hệ đếm mười năm. Đời người có biến động thì có, nhưng gán chúng cho mốc giao vận là chọn lọc ký ức: người ta nhớ những lần trùng khớp, quên những lần không.
Đọc đại vận đúng mức
- Coi đại vận như cách chia đời thành từng chặng mười năm để nhìn lại và lập kế hoạch, không như lịch định sẵn.
- Cảnh giác lời giải dạng "vận này phá tài, phải mua vật phẩm trấn ngay" hay "đừng nói với ai kẻo mất linh"; đó là giục quyết nhanh và tạo bí mật để bán hàng.
- Kế hoạch tài chính mười năm nên dựa vào thu nhập, chi phí, rủi ro thật; kế hoạch sức khoẻ dựa vào khám định kỳ.
- Nếu thấy một chặng vận "xấu" làm mình lo âu kéo dài, nên dừng xem và nói chuyện với người thân hoặc chuyên gia tâm lý.
Một giá trị thật của khái niệm đại vận
Bỏ đi phần đoán định, ý tưởng chia đời theo chặng mười năm khá hữu ích. Mười năm đủ dài để một nghề chín, một đứa trẻ lớn, một khoản tiết kiệm thành hình. Người xưa đã dùng con số đó như một nhịp tự nhiên; người hôm nay có thể dùng nó để đặt mục tiêu dài hạn thay vì chỉ lo chuyện năm nay tốt hay xấu.
Ai muốn có một vật nhỏ làm điểm tựa tinh thần khi bước vào chặng mới, như một chuỗi hạt hay vòng tay, có thể xem tại mục trang sức phong thuỷ của Vật Phẩm Phong Thủy; món đồ là lời nhắc, kế hoạch mới là thứ làm nên chặng đường.