Tướng tự tâm sinh: thần, khí, giọng nói, dáng đi và vì sao sách tướng cổ đề cao tướng động hơn tướng tĩnh
Trả lời ngắn: "tướng tự tâm sinh" là quan niệm cho rằng vẻ ngoài của con người do tâm tính tạo ra và thay đổi theo tâm. Sách tướng cổ vì thế xếp thứ bậc: tướng tĩnh (hình dáng) kém tướng động (thần, khí, giọng nói, dáng đi, cử chỉ), và tướng động kém tâm. Đây là phần gần đời sống nhất của nhân tướng học, vì nó nói về những thứ người ta có thể tự rèn, không phải thứ sinh ra đã có.
Bài này đi qua các yếu tố "tướng động" trong sách cổ, rồi bàn cách đọc chúng hôm nay mà không rơi vào việc phán xét người khác qua dáng vẻ.
Câu nói và nguồn gốc
Ý "tướng do tâm sinh, tướng theo tâm đổi" xuất hiện dưới nhiều dạng trong sách tướng và trong văn hoá Phật giáo, Nho giáo. Có những câu chuyện dân gian kể người vốn có tướng xấu, nhờ làm việc thiện mà tướng đổi thành tốt. Người viết không chắc nguyên văn cổ nhất của câu nói, nên chỉ ghi nhận đây là một tư tưởng phổ biến trong truyền thống.
Điều đáng chú ý là tư tưởng này tự giới hạn quyền năng của chính nhân tướng học: nếu tâm quyết định tướng, thì nhìn tướng chỉ là nhìn hệ quả, và hệ quả có thể đổi.
Thần: cái khó nói nhất
Sách tướng coi "thần" là yếu tố hàng đầu, chủ yếu hiện ở mắt và phong thái chung. Thần đủ thì ánh mắt vững, không đảo liên tục, không lờ đờ. Thần thiếu thì mắt mỏi, phân tán. Sách Băng Giám, thường gán cho Tăng Quốc Phiên, đặc biệt nhấn mạnh việc quan sát thần khi chọn người.
Đọc bằng con mắt hôm nay, "thần" gần với những gì ta gọi là sự tỉnh táo, tập trung, sức khoẻ tinh thần. Nó thay đổi theo giấc ngủ, căng thẳng, bệnh tật. Một người mất ngủ ba đêm sẽ "thiếu thần"; người đó cần nghỉ ngơi, có khi cần khám, không cần xem tướng.
Khí sắc: màu da và độ sáng
Khí sắc là màu sắc, độ sáng của da mặt, được sách tướng cho là thay đổi theo ngày, theo mùa, báo trước việc lành dữ gần. Sách chia khí sắc theo ngũ sắc: xanh, đỏ, vàng, trắng, đen, ứng ngũ hành.
Trên thực tế, màu da mặt chịu ảnh hưởng của ánh sáng, nhiệt độ, vận động, giấc ngủ, mỹ phẩm và nhiều tình trạng sức khoẻ. Da vàng bất thường, xanh tái kéo dài, đỏ bừng thất thường là những dấu hiệu nên đi khám, không phải điềm báo vận hạn. Đây là chỗ tri thức quan sát cổ gặp y học, và y học nên được ưu tiên.
Giọng nói
Sách tướng xếp "thanh" (âm thanh, giọng nói) là một phần quan trọng của tướng động. Giọng vang, ấm, có hơi được coi là tốt; giọng run, đứt, gấp được coi là kém. Có những bài phú dành riêng cho xem giọng.
Giọng nói thật sự phản ánh một phần tình trạng con người: mệt, lo, tự tin, bệnh đường hô hấp. Và giọng nói rèn được: tập thở, tập nói chậm, tập ngắt câu là kỹ năng mà diễn giả, giáo viên, người dẫn chương trình đều học. Khàn tiếng kéo dài trên vài tuần nên đi khám tai mũi họng.
Dáng đi, dáng ngồi, cách ăn
| Yếu tố | Sách tướng đề cao | Góc nhìn hôm nay |
|---|---|---|
| Dáng đi | Vững, thẳng, không lắc lư, không vội | Phụ thuộc cơ xương khớp, giày dép, tâm trạng; rèn được |
| Dáng ngồi | Ngay ngắn, không rung chân | Thói quen, phần nào phản ánh căng thẳng |
| Cách ăn | Từ tốn, không vồ vập | Phép lịch sự theo văn hoá, dạy được từ nhỏ |
| Cách nói | Rõ ràng, không cướp lời | Kỹ năng giao tiếp |
Điểm chung: những gì sách tướng gọi là "tướng động tốt" phần lớn trùng với phép lịch sự và kỹ năng giao tiếp mà cha mẹ vẫn dạy con. Hiểu như vậy, phần này của nhân tướng là một bộ quy tắc ứng xử được khoác áo lý học.
Cẩn thận với người khuyết tật và người bệnh
Đọc tướng động theo nghĩa đen có thể rất bất công. Người bị tật ở chân sẽ đi không "vững"; người mắc bệnh Parkinson có tay run; người bị rối loạn lo âu khó giữ ánh mắt; người nói lắp có giọng "đứt". Không ai trong số đó kém phẩm chất vì những điều này. Bất kỳ hệ thống nào dùng cử chỉ để đánh giá con người đều phải loại trừ những trường hợp như vậy, điều mà sách cổ không làm.
Rèn tướng động trong đời thường
Nếu tách khỏi phần đoán số, những gì sách tướng gọi là tướng động tốt có thể rèn bằng vài thói quen cụ thể:
- Ngủ đủ giấc và đều giờ; đây là cách nhanh nhất để ánh mắt có "thần".
- Khi nói chuyện, nhìn người đối diện ở mức thoải mái, không cần nhìn chằm chằm.
- Tập nói chậm hơn một chút, dừng ở cuối câu thay vì nối liền.
- Đứng và ngồi thẳng lưng; nếu đau lưng, mỏi cổ kéo dài thì khám cơ xương khớp.
- Ăn từ tốn, đặt điện thoại xuống khi ngồi cùng người khác.
Không thói quen nào trong số này đổi được số phận, nhưng chúng làm giao tiếp dễ chịu hơn, và đó là điều thực tế nhất người ta có thể mong từ phần này của nhân tướng học.
Giá trị thật của "tướng tự tâm sinh"
- Nó đặt trách nhiệm vào hành vi, thứ mình kiểm soát được, thay vì hình dáng bẩm sinh.
- Nó nhắc rằng thói quen hằng ngày như ngủ đủ, ăn từ tốn, nói rõ ràng tạo nên ấn tượng lâu dài.
- Nó là lời phản biện từ bên trong truyền thống đối với lối phán xét qua ngoại hình.
Nhiều người thích đặt một tượng Phật Di Lặc cười trong nhà như lời nhắc giữ tâm hoan hỷ; có thể xem ở mục tượng Phật, Di Lặc của Vật Phẩm Phong Thủy. Nên đặt tượng ở nơi sạch, ngang hoặc cao hơn tầm mắt, không đặt dưới đất hay trong phòng tắm, và với tượng nặng thì đặt trên kệ chắc, xa tầm với của trẻ.