Tủ sách lý học cơ bản: những bộ sách cổ nền tảng và nên đọc theo thứ tự nào
Trả lời ngắn: một tủ sách lý học cơ bản nên bắt đầu từ Chu Dịch kèm Thập Dực để nắm nền âm dương, bát quái; sau đó tùy hướng mà đọc tiếp, như mệnh lý với Uyên Hải Tử Bình, Tam Mệnh Thông Hội, Trích Thiên Tủy; tử vi với Tử vi đẩu số toàn thư; phong thủy với Táng thư và các sách Hình thế, Lý khí. Điều quan trọng hơn danh sách là biết niên đại, tác giả thật hay tương truyền của từng sách, và chọn bản dịch có nguyên văn, chú giải.
Bài này không bán sách nào cụ thể, chỉ đưa ra bản đồ để người tự học khỏi lạc giữa vô số đầu sách.
Bước một: nền chung
Mọi môn lý học đều dựa trên âm dương, ngũ hành, can chi, bát quái. Nguồn gốc của những khái niệm này nằm rải rác trong nhiều sách, nhưng Chu Dịch là cửa ngõ tốt nhất. Đọc phần kinh với sáu mươi tư quẻ và phần truyện Thập Dực sẽ cho người đọc vốn khái niệm và vốn thuật ngữ đủ dùng cho mọi môn khác.
Song song, nên có một sách giới thiệu lịch can chi, tiết khí. Không nắm lịch thì đọc sách mệnh lý hay tam thức đều khó. Nhiều người bỏ cuộc vì nhảy thẳng vào sách chuyên sâu mà thiếu nền này.
Bước hai: mệnh lý tứ trụ
| Sách | Niên đại, tác giả | Ghi chú |
|---|---|---|
| Uyên Hải Tử Bình | Đời Tống, thường ghi Từ Đại Thăng biên soạn | Đặt nền phép lấy nhật can làm chủ |
| Tam Mệnh Thông Hội | Đời Minh, Vạn Dân Anh | Bộ tổng hợp lớn, nhiều ví dụ |
| Trích Thiên Tủy | Tương truyền Kinh Đồ đời Tống, chú của nhiều người | Lý luận cô đọng, bản chú đời Thanh của Nhâm Thiết Tiều nổi tiếng |
| Tử Bình chân thuyên | Đời Thanh, Thẩm Hiếu Chiêm | Bàn sâu về cách cục, dụng thần |
Thứ tự hợp lý là đọc sách nhập môn hiện đại trước, rồi Uyên Hải Tử Bình để thấy gốc, sau mới đến Trích Thiên Tủy và Tử Bình chân thuyên. Trích Thiên Tủy rất cô đọng, đọc sớm dễ hiểu sai.
Bước ba: tử vi đẩu số
Văn bản cổ quan trọng là Tử vi đẩu số toàn thư, xuất hiện đời Minh, tương truyền gốc từ Trần Đoàn. Ngoài ra có nhiều sách đời Thanh và hiện đại, các phái tử vi Đài Loan, Hồng Kông, Việt Nam có cách an sao, luận cung khác nhau. Ở Việt Nam, các sách tử vi biên soạn bằng tiếng Việt từ giữa thế kỷ trước góp phần phổ biến môn này.
Người học tử vi nên đọc một bản cổ để hiểu gốc, rồi chọn một phái hiện đại để học hệ thống. Đọc lẫn nhiều phái cùng lúc thường gây rối.
Bước bốn: phong thủy
Táng thư, tương truyền của Quách Phác đời Tấn, là văn bản phong thủy được dẫn nhiều nhất, có định nghĩa nổi tiếng về khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Văn bản hiện còn có lịch sử biên tập phức tạp. Sau đó có các sách của phái Hình thế như những bản gán cho Dương Quân Tùng, và phái Lý khí với la bàn, phi tinh.
Phong thủy là lĩnh vực có nhiều sách gán tên cổ nhân nhất. Đọc phải hỏi niên đại, và nhớ rằng chuyện kết cấu nhà cửa, an toàn công trình thuộc về kỹ sư, kiến trúc sư.
Bước năm: y lý và tướng pháp
Với y lý, Hoàng Đế Nội Kinh là nền; đọc như sách tư tưởng, không dùng để tự chữa bệnh. Với tướng pháp, các sách thường được nhắc như Ma Y tướng pháp, Liễu Trang tướng pháp, Thần tướng toàn biên, đều có niên đại và tác giả cần xét kỹ. Tướng học nên đọc như văn hóa quan sát, tránh dùng để phán xét người khác theo ngoại hình.
Cách chọn bản dịch đáng tin
- Có nguyên văn chữ Hán đi kèm, để đối chiếu khi nghi ngờ.
- Ghi rõ dịch giả, người hiệu đính, bản gốc dùng để dịch.
- Có chú thích chỗ các bản khác nhau, chỗ chưa rõ nghĩa.
- Phần giới thiệu nói thẳng về niên đại và tác giả, kể cả khi chỉ là tương truyền.
- Tránh sách hứa "bí truyền", "đoán chuẩn trăm phần trăm", hoặc không ghi người biên soạn.
Một bản dịch tốt đôi khi đắt hơn và đọc chậm hơn, nhưng nó tiết kiệm cho người học hàng tháng trời đi sai đường.
Đừng quên sách khảo cứu hiện đại
Bên cạnh sách cổ, tủ sách nên có vài cuốn khảo cứu của các nhà nghiên cứu lịch sử tư tưởng, lịch sử khoa học, văn hóa học. Những sách này không dạy cách đoán, nhưng giúp hiểu một bộ sách ra đời trong hoàn cảnh nào, chịu ảnh hưởng của ai, và được tiếp nhận ở Việt Nam ra sao. Bộ Science and Civilisation in China do Joseph Needham chủ trì là ví dụ về công trình lớn có bàn tới vũ trụ luận âm dương ngũ hành.
Đọc song song sách cổ và sách khảo cứu giống như vừa nghe một người kể chuyện vừa có người chú thích bên cạnh. Người học nhờ vậy giữ được hứng thú mà không mất tỉnh táo.
Đọc sách cổ với thái độ nào
Đọc sách lý học cổ cũng như đọc sách triết hay sử: tôn trọng người xưa nhưng không coi mọi chữ là chân lý. Ghi chú những chỗ mâu thuẫn giữa các sách, những chỗ tác giả tự nhận là chưa chắc. Thử đặt câu hỏi: điều này là triết lý, là quan sát, hay là quy ước của một phái? Thói quen ấy biến việc đọc thành học thật.
Nếu đang xây tủ sách, có thể xem các đầu sách ở mục sách lý học và phong thủy, dùng các tiêu chí trên để chọn, và không cần mua hết một lúc; mỗi giai đoạn một hai cuốn là đủ.